Trí tuệ Nhân tạo (AI) đang đóng vai trò then chốt trong Cách mạng công nghiệp 4.0, thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi số trong giáo dục Việt Nam. Mục tiêu là nâng cao năng lực và trang bị kỹ năng AI cho giáo viên và học sinh, chuẩn bị cho nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai. Các sáng kiến khuyến khích học sinh thành lập nhóm nghiên cứu và ứng dụng AI tại trường học, từ đó trở thành người làm chủ công nghệ, không chỉ sử dụng mà còn tham gia vào quá trình phát triển và áp dụng AI. Cộng đồng ETA – giáo dục công nghệ là một trong những tổ chức tích cực thúc đẩy mục tiêu này.
Sự Trỗi Dậy của AI và Tầm Quan Trọng trong Giáo dục Việt Nam
- Xu hướng Toàn cầu và Cấp thiết tại Việt Nam: AI là xu hướng toàn cầu không thể đảo ngược. Tại Việt Nam, khoảng 85% người dùng Internet đã sử dụng công cụ AI, và phần lớn học sinh sử dụng AI hàng ngày hoặc vài lần mỗi tuần để hỗ trợ học tập và giải quyết vấn đề.
- Lợi ích của AI trong Giáo dục:
- Cá nhân hóa lộ trình học tập.
- Tự động hóa các tác vụ lặp lại.
- Cung cấp phân tích dữ liệu giáo dục để cải thiện hiệu quả.
- Củng cố kiến thức, phát triển tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề.
- Định hướng nghề nghiệp trong kỷ nguyên số.
- Định hướng của Cộng đồng ETA: Trang bị kiến thức và kỹ năng công nghệ cho thế hệ trẻ.
Sáng kiến Thành lập Nhóm AI tại Trường học Việt Nam
Nhiều trường học tại Việt Nam đang tiên phong thành lập các nhóm hoặc câu lạc bộ AI:
Tại TP.HCM
- Trường THPT Bùi Thị Xuân (Quận 1) thành lập CLB AI-BTX với gần 100 học sinh, có sự hướng dẫn của giảng viên Trường Đại học Hoa Sen.
- Trường THPT Trần Phú ra mắt CLB AI với sự hỗ trợ chuyên môn từ Đại học Hoa Sen.
Các trường khác
- Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong thí điểm tiếp cận AI từ năm 2019 thông qua môn học và CLB.
- Trường tiểu học Tân Sơn Nhì tổ chức hoạt động tìm hiểu về AI cho học sinh.
Tại Hà Nội
- Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội thí điểm ứng dụng AI vào giảng dạy tại 5 trường thuộc các cấp mầm non, tiểu học, THCS, THPT.
Mục tiêu của các nhóm AI: Nghiên cứu và áp dụng công cụ AI cơ bản vào dạy và học, phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và làm việc nhóm. Đối tượng chủ yếu là học sinh THCS và THPT, có mở rộng xuống tiểu học và mầm non.
Các chương trình hỗ trợ
- Diễn đàn đổi mới sáng tạo giáo dục Việt Nam với trí tuệ nhân tạo 2025: Do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với RMIT Việt Nam tổ chức, nhằm nâng cao năng lực ứng dụng AI cho giáo viên và cán bộ quản lý, xây dựng cộng đồng giáo dục sáng tạo.
- Vietnam AI for Education Program (VAIEP) với sáng kiến “Hello AI: Học và chơi với trí tuệ nhân tạo”: Cung cấp kiến thức nền tảng về AI qua hoạt động thực tế cho học sinh, giáo viên và phụ huynh.
Học sinh Việt Nam Tiên phong Ứng dụng và Sáng tạo với AI
Học sinh Việt Nam đang chủ động sử dụng AI để sáng tạo, giải quyết vấn đề thực tiễn và tạo ra giá trị cộng đồng.
Từ Trợ lý Học tập đến Giải pháp Cộng đồng
- Dự án trợ lý học tập AI (Hà Nội): Tái cấu trúc nội dung sách giáo khoa thành câu hỏi mở và tình huống thực tiễn, thúc đẩy tư duy phản biện và tự học. Dự án đoạt giải Nhất Cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên toàn quốc năm 2025.
- Dự án thiết bị hỗ trợ định hướng “Hap” cho người khiếm thị: Sử dụng mô hình AI YOLOv8 và bộ công cụ OpenVINO™ của Intel để nhận diện vật thể và cảnh báo bằng tín hiệu rung, giúp người dùng di chuyển an toàn. Dự án được vinh danh tại Intel® AI Global Impact Festival lần thứ 5.
- Ứng dụng AI nâng cao hiệu quả dạy tiếng Anh cho trẻ em tại Làng trẻ em SOS: Dự án của học sinh Trường THCS Cầu Giấy (Hà Nội) đoạt giải nhất khu vực Đông Á.
AI trong Học tập Hàng ngày
- Tăng năng suất và khơi nguồn sáng tạo: Học sinh sử dụng AI để lên dàn ý, kiểm tra ngữ pháp, tìm kiếm ý tưởng thiết kế (sinh viên kiến trúc), hoặc tranh luận về chủ đề phức tạp.
- Ứng dụng mô hình mã nguồn mở: Whisper (nhận dạng giọng nói), NLLB-200 (dịch thuật đa ngôn ngữ) giúp học sinh tự xây dựng ứng dụng đơn giản (chuyển giọng nói thành văn bản, ứng dụng dịch thuật nhỏ), giải mã “hộp đen” AI và nuôi dưỡng đam mê phát triển công nghệ.
- Thực tế sử dụng: 85% người dùng Internet tại Việt Nam đã trải nghiệm công cụ AI, nhiều học sinh, sinh viên sử dụng AI hàng ngày hoặc vài lần mỗi tuần.
Hệ sinh thái Hỗ trợ: Nhà trường, Chính phủ và Các Tổ chức Giáo dục
Sự phát triển của các sáng kiến AI từ học sinh được hỗ trợ bởi một hệ sinh thái đang dần định hình.
Nhà trường và các CLB AI
- Vườn ươm tài năng: Các CLB AI như AI-BTX (THPT Bùi Thị Xuân, TP.HCM) là nơi nuôi dưỡng đam mê công nghệ, với sự bảo trợ chuyên môn từ các trường đại học (ví dụ: Đại học Hoa Sen).
- Tích hợp vào chương trình chính khóa: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong thí điểm từ 2019. Ngành giáo dục TP.HCM có kế hoạch dạy AI từ lớp 3 (2024-2025).
- Thí điểm tại Hà Nội: 5 trường học (Mầm non B, Tiểu học Lê Văn Tám, PTCS Nguyễn Đình Chiểu, THCS Chu Văn An, THPT Phan Huy Chú) thí điểm ứng dụng AI vào giảng dạy trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu khoa học cấp thành phố.
Sự Đồng hành từ Các Cấp Quản lý và Sáng kiến Quốc gia
- Bộ Giáo dục và Đào tạo: Phối hợp với RMIT Việt Nam tổ chức “Diễn đàn đổi mới sáng tạo giáo dục Việt Nam với trí tuệ nhân tạo 2025” với các hoạt động tập huấn, xây dựng cộng đồng, cuộc thi và ngày hội giáo dục AI.
- Chương trình giáo dục AI chuyên biệt: “Hello AI: Học và chơi với trí tuệ nhân tạo” (VAIEP) cung cấp kiến thức nền tảng AI qua hoạt động thực tế, thân thiện với học sinh, giáo viên và phụ huynh.
- Vai trò của các tổ chức giáo dục công nghệ: Cộng đồng ETA – giáo dục công nghệ đóng vai trò xúc tác, kết nối nguồn lực, cung cấp tài liệu, tổ chức workshop và sân chơi, góp phần xây dựng hệ sinh thái giáo dục AI toàn diện.
Thách thức và Cơ hội: Con đường Phía trước cho Giáo dục AI tại Việt Nam
Những Rào cản Cần Vượt qua
- Chênh lệch cơ sở vật chất và công nghệ: Giữa thành thị và nông thôn, miền núi, tạo ra bất bình đẳng về cơ hội tiếp cận.
- Xây dựng chương trình giảng dạy chuẩn hóa: Cần đảm bảo tính khoa học, hấp dẫn, dễ hiểu và cập nhật liên tục.
- Đội ngũ giáo viên: Yêu cầu kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm sáng tạo; đào tạo hàng trăm ngàn giáo viên là nhiệm vụ lớn.
- Vấn đề đạo đức: Sử dụng AI có trách nhiệm, tránh gian lận, bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Cơ hội Rộng mở cho Thế hệ Tương lai
- Chuẩn bị cho thị trường lao động: Trang bị kiến thức và kỹ năng AI cho các ngành nghề tương lai.
- Rèn luyện năng lực cốt lõi: Phát triển tư duy logic, giải quyết vấn đề phức tạp, phân tích dữ liệu, tư duy sáng tạo.
- Hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo: Khuyến khích thử nghiệm ý tưởng mới, tạo sản phẩm công nghệ giải quyết vấn đề thực tiễn.
- Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia: Đầu tư vào giáo dục AI là chiến lược phát triển kinh tế tri thức và khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ thế giới.
Kết luận: Kiến tạo Tương lai từ những Nhóm AI Học đường
Sự lan tỏa của các nhóm, câu lạc bộ AI trong trường học Việt Nam đánh dấu sự chuyển mình trong tư duy giáo dục. Học sinh đang thể hiện vai trò người làm chủ công nghệ và nhà sáng tạo tiềm năng qua các dự án đa dạng. Hệ sinh thái hỗ trợ từ nhà trường, chính phủ và các tổ chức như Cộng đồng ETA – giáo dục công nghệ đang tạo môi trường thuận lợi.
Dù còn nhiều thách thức về cơ sở vật chất, chương trình, đào tạo giáo viên và đạo đức, cơ hội mà giáo dục AI mang lại là vô cùng to lớn. Việc trang bị năng lực làm chủ công nghệ cho thế hệ trẻ là chìa khóa để đổi mới, kiến tạo xã hội phát triển và quốc gia thịnh vượng. Những nhóm AI nhỏ bé hôm nay là khởi nguồn cho những tài năng công nghệ, nhà khoa học và lãnh đạo của tương lai, góp phần xây dựng một thế hệ Việt Nam tự tin làm chủ AI và chinh phục cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.